Afdrukken

Vier miljoen euro voor orgelrestauraties
Vrijdag 13 juni jl. heeft de directie van de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM), namens minister Plaskerk (OCW), in het Orgelpark te Amsterdam zo’n vier miljoen euro aan beschikkingen uitgedeeld voor in totaal 26 historische orgels. Eind vorig jaar werden bij de RACM 38 aanvragen voor orgelrestauraties ingediend met subsidiabele kosten tussen de 150.000 en 300.000 euro. Daarvan zijn er 26 gehonoreerd w.o. voor de volgende R.K. kerken: Lambertus (Vessem), St. Agatha (Lisse), Nicolaaskerk (Nieuwegein), Lambertus (Someren), Bonaventura (Woerden), Laurentius (Voorschoten), Willibrordus (Deurne). (RH; NotaBene, juli/aug.’08)

Tekorten ondanks subsidie orgels
Nogal wat stichtingen reageren teleurgesteld op de vrijdag toegekende subsidies voor de restauratie van kerkorgels door de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM). Kerken die minder subsidie kregen dan gevraagd hebben aanvullende middelen nodig om het tekort aan te vullen. Dat sommige subsidies lager uitvallen, komt doordat de RACM het subsidiabele uurloon voor orgelrestauraties heeft verlaagd. Voor het eerst zijn de subsidies voor orgelrestauraties nu berekend aan de hand van het subsidiabele uurloon voor bouwkundige restauraties. Dat bedraagt 41 euro, terwijl het werkelijke uurloon van orgelmakers tussen de 47 en de 51 euro ligt.

Mr. Christiaan Steenbergen, secretaris van de Vereniging van Orgelbouwers in Nederland (VON), is over dat verschil hoogst verbaasd . „Het slaat werkelijk nergens op dat het uurloon voor de bouwsector als norm dient voor de orgelmakers”, zegt hij. „Orgelmakers moeten meer kosten maken voor alles wat bij ingewikkelde restauraties komt kijken.” Steenbergen heeft namens de VON eerder protest aangetekend bij de RACM. „Die zegt dat ze daar niets aan kunnen doen, omdat de norm voor het subsidiabele uurloon voor orgelmakers is vastgesteld door het ministerie van Economische Zaken. Als VON onderzoeken we wat we hiertegen moeten ondernemen”, zegt Christiaan Steenbergen.

Er zitten bij de RACM te veel juristen, werd tijdens de uitreiking van de subsidiebeschikkingen vernomen. Van de driehonderd medewerkers daar zijn er vijftien constant bezig met de afhandeling van bezwaar- en beroepsschriften tegen de dichtgetimmerde subsidieregeling. Het kabinetsbeleid is ook in de monumentenzorg gericht op deregulering en vermindering van administratieve lasten. Daarom wordt het rijksadvies aan de gemeenten bij de verlening van monumentenvergunningen voor een groot deel afgeschaft. Slechts bij wijziging, verplaatsing of sloop van een monument zal de RACM nog advies uitbrengen. In normale gevallen kan een gemeente ook volstaan met advisering door andere deskundigen. De RACM blijft wel de rijkssubsidies verdelen en blijft ook het kenniscentrum voor de monumentenzorg.

Twaalf van de 38 subsidieaanvragen zijn niet toegekend. Volgens drs. Ben de Vries, woordvoerder van de RACM, is dat toe te schrijven aan de subsidiabele restauratiekosten. Die moesten tussen de 1,5 en de 3 ton zitten. Ook zijn er aanvragen afgewezen omdat er voor dit jaar maximaal 4 miljoen euro beschikbaar is. Tot de afvallers behoren de rooms-katholieke kerken van Vollenhove, Everdingen, Maastricht, Schiedam, Esch, Rijssen en Brielle en hervormde kerken van Wilp, Geervliet, Mensingeweer en Heinenoord en de Waalse Kerk te Leiden. (www.rknieuws.net, 16-6-’08) Boskamp, H. Willibrord
Het subsidiebeleid van de overheid lijkt op een loterij. Zo ervaart het bestuur van de rooms-katholieke H.Willibrordkerk Boskamp dat beleid. Tot grote ontzetting van alle betrokkenen liep de kerk onlangs een subsidie mis. De manier waarop dit gebeurde was voor het kerkbestuur aanleiding om Tweede Kamerleden te benaderen. De overheid heeft ruim twee weken geleden veel geld verdeeld onder rijksmonumenten die met een restauratie-achterstand kampen. Boskamp ging ervan uit te kunnen meeëten uit die ruif. Er ligt immers al sinds 2004 een goedgekeurd restauratieplan en de kerk uit 1860 wordt er zichtbaar niet beter op. De ontgoocheling was dan ook groot dat het bericht kwam dat Boskamp niets krijgt. ,,Vooral de uitleg die daarbij werd gegeven is ons een beetje in het verkeerde keelgat geschoten’’, zo zegt vice-voorzitter Herman van der Linde. Het komt er op neer dat Boskamp zo’n vijf jaar geleden al eens 9500 euro aan subsidie kreeg voor een kleinere ingreep aan het orgel. Nu blijkt dat elke bijdrage - hoe klein ook - je voor jaren uitsluit van subsidie. (www.rknieuws.net, 27-7-’08)

Woerden, Bonaventura
De parochie heeft er lang op moeten wachten, maar dankzij een subsidieverlening kan nu de restauratie van het hoofdorgel in de Bonaventurakerk in Woerden in gang worden gezet, meldt het Algemeen Dagblad. De r.k.-parochie heeft bijna 147.000 euro toegekend gekregen van de rijksdienst voor monumentenzorg. De kerk moet zelf ook een flink bedrag bijleggen. De restauratie begint naar verwachting in april 2009 en neemt ongeveer een jaar in beslag. Het orgel is tussen 1917 en 1919 gebouwd door orgelbouwer Jos Vermeulen uit Alkmaar. Het is een rijksmonument. (www.rknieuws.net, 19-7-’08)

Strijp, St. Trudo
Het orgel van de Sint-Trudokerk in Strijp is aan een grote opknapbeurt toe. Om de daarvoor benodigde vijftig mille bij elkaar te brengen, organiseert het orgelfonds activiteiten. Een ervan is het orgelconcert van Eric Koevoets met deelname van vrouwenkoor La Confiance, dat zondag om 16.00 uur begint in de kerk op het Sint-Trudoplein. De toegang is gratis. Na afloop is er een collecte. Het concert is niet alleen bedoeld om aandacht te vragen voor de hoognodige restauratie. Het Orgelfonds Sint-Trudo en het parochiebestuur willen het orgel uit de religieuze hoek halen en aantrekkelijk maken voor een breder publiek. "Mensen moeten gewoon de kerk in kunnen lopen voor de muziek", vindt secretaris en amateurorganist Dirk Moree. "Een kerkorgel wordt meestal geassocieerd met kerkdiensten en religieuze muziek. Maar voor geen ander instrument zijn zoveel composities geschreven. Om de ongekende mogelijkheden te presenteren, gaan we orgelconcerten geven in combinatie met zang, dans, videopresentatie en andere muziekinstrumenten. Klassiek, religieus, romantisch of modern, alles kan. Tijdens het Multiculturele Festival op 31 augustus willen we zelfs een Antilliaanse drumband laten meespelen."

De stichting Orgelfonds werd in 1985 opgericht om het door de firma Verschueren uit Heythuizen, na de Tweede Wereldoorlog herbouwde orgel in de oude glorie te herstellen. Voorzitter en medeoprichter Willy Verhagen: "Toen hadden houtwormen de windladen aangetast en waren de geitenleren blaasbalgen versleten. Alle pijpen moesten eraf voor een grote schoonmaakbeurt. Dat zijn er ruim 3300, waarvan de grootste vijf meter en de kleinste amper een centimeter lang is. Geld inzamelen ging toen makkelijker dan nu. We collecteerden iedere week in de Trudo- en de Theresiakerk, hielden kienavonden en de winkeliers doneerden veel. We haalden toen 165000 gulden op." Uit onderzoek van de Katholieke Klokken en Orgelraad blijkt dat dit keer de restauratie ongeveer vijftigduizend euro gaat kosten. Volgens de orgeladviseurs is het veelzijdige en veelvuldig gebruikte muziekinstrument een dergelijke onderhoudsbeurt meer dan waard. De parochie, de stichting Orgelfonds en het bisdom kunnen de hoge kosten niet zelf opbrengen. Daarom worden er de komende tijd niet alleen concerten gegeven, maar worden ook een cd en dvd opgenomen en kunnen sympathisanten een orgelpijp of een ander onderdeel van het orgel adopteren. (www.rknieuws.net, 4-7-’08)

Wijhe, O.L.V. Onbevlekt Ontvangen
In de rk kerk aan de Stationsweg in Wijhe werd 18 mei tijdens een plechtige eucharistieviering het gerestaureerde Maarschalkerweerdorgel ingezegend door pastoor Van der Vegt. Met het voltooien van de restauratie van het orgel is een prachtig eind gekomen aan het 14 jaar durende orgelproject. De laatste weken is door orgelbouwer Nico Slooff met hulp van de vele vrijwilligers waaronder de zeer vakbekwame Jan van de Beukel en Henk Ruiter heel hard gewerkt aan de laatste fase: het technisch klaar maken van het orgel, het plaatsen van de pijpen, intoneren en stemmen. De kerk lag werkelijk bezaaid met 448 orgelpijpen van een tin/loodlegering en houten exemplaren. De grootste is drie meter lang en de kleinste heeft een toongevend gedeelte van zo’n 15 millimeter. Heel voorzichtig en met handschoenen aan moesten al die pijpen en pijpjes, het klavier, de balg (die wordt niet meer gebruikt maar dat zou eventueel wel kunnen) en andere onderdelen teruggeplaatst worden in de gerestaureerde houten orgelkast. Buiten de kast staat de speciale stille elektromotor die constant een bepaalde hoeveelheid lucht in het orgel kan blazen.
Na het intoneren, het afstemmen op elkaar van verschillende pijpgroepen, kon het orgel gestemd worden. Al met al veel en tijdrovend werk voor de orgelbouwer uit Lekkerkerk die iedere werkdag ’s ochtends vroeg de kerk binnenstapte en pas half tien ’s avonds de deur weer achter zich dichttrok. Eten en overnachten deed hij in diverse gastgezinnen. Over het orgel is hij zeer te spreken. ,,Heel mooi orgel met een prachtige brede romantische klank. Ook groot genoeg voor deze kerk die erg gehorig is.’’ De vrijwilligers noemt hij grandioos. ,,Die zijn zo gemotiveerd en hebben die kast zo perfect gerestaureerd. Zo’n project is ook goed voor de onderlinge band en bovendien is dit orgel nu ook echt hun eigen orgel geworden.’’ (www.rknieuws.net, 16-5-’08)
Het orgel is in eerste aanleg van rond 1880 en werd gebouwd door Maarschalkerweerd en Zn te Utrecht. De oorspronkelijke locatie is onbekend. In 1895 wordt het orgel, opnieuw door Maarschalkerweerd en Zn. geplaatst in de kapel van het R.K. Wees- en Oudeliedenhuis Sint Hiëronymus te Utrecht. Daarbij werd ook het oude front gebruikt, de zij- en achterwanden worden vernieuwd. Omdat het Hiëronymushuis in 2007 wordt verbouwd tot appartementen, komt het orgel in 2005 in de opslag van het Aartsbisdom Utrecht (Dijnselburg, Zeist). Daaruit wordt het in 2006 verkocht aan de parochie te Wijhe en geplaatst in de zuidertransept. Het orgel staat geheel in een zwelkast, bediend door een ijzeren (lepel)trede. De frontpijpen zijn deels sprekend (groot octaaf van de Octaaf 4). Het pijpwerk staat opgesteld op een gecombineerde sleeplade met twee ventielkasten. Het pijpwerk van Manuaal II staat voorop de lade. De Subbas 16 is uitgevoerd als transmissie van de Bourdon 16 en functioneert van C-d1 via een vanaf een moteurslade aan de linkerzijkant in de kas. (www.orgelnieuws.nl, 21-5-’08)
Dispositie:
Manuaal I (C-f3): Bourdon 16, Prestant 8, Roerfluit 8, Violino 8 (vanaf f), Octaaf 4.
Manuaal II (C-f3): Holpijp 8, Viola di Gamba 8 (C-H i.c.m. Holpijp), Fluit dolce 4.
Pedaal (C-d1): Subbas 16 (transmissie Man. I)
Speelhulpen: Koppeling Klav. (I-II), Koppeling Pedaal (P+I), Windlosser.

Ottersum, St. Jan de Doper
In april heeft Flentrop Orgelbouw uit Zaandam de werkzaamheden aan het orgel in Ottersum afgerond. Het orgel heeft geheel nieuwe windladen (sleepladen) en heeft een mechanische tractuur gekregen (registertractuur met direct-contacten). Op www.orgelottersum.nl zijn de voorgeschiedenis en de projectuitvoering te lezen. Bovendien is er een fotoverslag van alle activiteiten en de wederbouw van het vernieuwde instrument. Aanbevolen! (RH, SOLnieuwsbrief mei ’08)

Amsterdam/Buitenveldert, Augustinus
Het B. Pels-orgel (1935, gewijzigd H. Schreurs, 1977) ziet er op het oog goed uit, maar behoeft renovatie. De (bijna duizend) membranen van het 26 registers tellende orgel zijn na 75 jaar versleten, dus er zijn acties nodig. Eén van die acties: “Ook is het mogelijk de organist voor een bedrag van 100 euro thuis te laten spelen. De voldoening is dan groot, want dan kunt u zich in de toekomst feliciteren met weer een compleet orgelgeluid”. We wensen organist Vincent Kuin en dirigent Herman Paardekooper veel succes! (RH; Samen Kerk, mei ’08; www.augustinusparochie.nl).

Alkmaar, parochie HH. Mathias-Laurentius
Op zondag 24 augustus is met een feestelijk orgelconcert een ‘nieuw’ orgel, bestaande uit onderdelen van de oude orgels uit de wijkkerken H. Joseph, Pius X en de voormalige Don Bosco, ingewijd. Het nieuwe orgel is geplaatst in de wijkkerk H. Joseph en speelt gemakkelijk en zeer direct. Het is te vergelijken met een mechanisch orgel met een speciale techniek welke voor de eerste keer wordt toegepast door orgelbouwer Flentrop. (Samen Kerk, juli/aug.’08)

Montfoort, Johannes de Doper
De restauratiecommissie van de Bethelkerk op Urk heeft een unieke aankoop kunnen doen. Origineel pijpwerk van de Utrechtse orgelbouwer Abraham Weere, dat in Montfoort overbodig is geworden zal gebruikt worden bij de restauratie van het Meere-orgel op Urk. Op 26 april werd het historische pijpwerk overgedragen en onder leiding van adviseur Stef Tuinstra zorgvuldig uit het in onbruik geraakte Pels-orgel in de R.K.-kerk van Montfoort gehaald. De negen registers werden goed verpakt getransporteerd.
Het orgel op de koorzolder in de parochiekerk van Joh. de Doper werd in 1939 gebouwd door de firma Bernard Pels uit Alkmaar. Daarbij werd pijpwerk gebruikt uit het voormalige Meere-orgel uit 1805. Het Pels-orgel is al bijna twintig jaar niet meer in gebruik. De parochie maakt al geruime tijd gebruik van een mechanisch orgel van Fama en Raadgever uit 1971, dat beneden naast het priesterkoor is opgesteld. Cees van de Poel, orgeladviseur van de KKOR, concludeerde bij onderzoek van het Pels-orgel dat van de 22 registers er negen beduidend ouder zijn, waarvan in elk geval zes van Meere. Verder onderzoek moet dat nog uitwijzen. Dat het Pels-orgel nu overbodig raakt, komt omdat de parochie de koorzolder wil vrijmaken voor een nieuw verwarmingssysteem. De nog bruikbare delen zullen worden verkocht, de rest zal worden gesloopt.
Het orgel in de Urker Bethelkerk werd in 1792 door Abraham Meere gebouwd voor de R.K.-schuilkerk in IJsselstein. Sinds 1910 staat het orgel op het voormalige eiland en is daarmee het oudste orgel van de provincie Flevoland. (RH; De Orgelvriend, juni ’08, NotaBene, juni ‘08)

Obdam, St. Victor
In ons vorige KDOV-blad maakte ik al melding van een kerkenveiling voor de restauratie van het orgel. Nu wordt de laatste hand eraan gelegd (geplande oplevering half september) door een groep vrijwilligers o.l.v. Hans Martin van Orgelbouw Alkmaar. Ook amateur-orgelbouwer Cor Molenaar (69) is hierbij betrokken. De onkosten van bijna 30.000 euro werden met de kerkenveiling al opgehaald! Na de laatste lastige klus, het intoneren, kan het ruim tachtig jaar oude pneumatische orgel (Vermeulen, 1921) dan weer klinken. Het werd sinds 1971 niet meer gebruikt; organist Nico Jansen speelt op het toen aangeschafte kleinere koororgel. Dank zij twee tongregisters kan ook Franse orgelliteratuur worden vertolkt op dit ‘romantische dorpsorgel’, aldus een bericht in het Noordhollands Dagblad (7-6-’08)

Westwoud, St. Martinus/Medemblik, St. Martinus
Het Klop-orgel (zie KDOV-blad zomer 2008) is weer retour naar de St. Martinuskerk te Medemblik. Organist/eigenaar Frans Visser is per 1 juli 2008 gestopt in Westwoud.

Engels orgel in Harlingen
In de St. Michaelskerk te Harlingen worden al enkele jaren Evensongs gehouden. De grote kruisbasiliek, die in 1881 door Alfred Tepe werd gebouwd, beschikt over een Adema-orgel uit 1898. Dit orgel bevindt zich in een torennis en kan vanwege de grote afstand tot het priesterkoor niet als begeleidingsinstrument gebruikt worden. Er wordt nu getracht om een Foster and Andrews-orgel (1879, 22 stemmen, 3 manualen en pedaal) uit het Schotse Lochee aan te schaffen en te plaatsen in het noordertransept. Particulieren kunnen een gift overmaken op rek.nr. 60.49.18.437 t.n.v. Stichting Foster and Andrews orgel Harlingen, te Arum. (RH; NotaBene, juli/aug.’08)

Hengelo, St.-Lambertusbasiliek
In augustus 2008 is de restauratie en uitbreiding van het orgel van de St. Lambertusbasiliek door Adema’s kerkorgelbouw afgerond. Het bestaande drieklaviers orgel is uitgebreid met een vierde klavier in zwelkast. De speeltafel is geheel gedigitaliseerd.
De dispositie na uitbreiding telt 58 Registers, 32 Koppelingen en 2 Tremulanten.

Op zondag 12 oktober zal orgel tijdens een feestelijke eucharistieviering van 11.00 uur door aartsbisschop Eijk worden gewijd. 's Middags is er een feestconcert met vaste organist Louis ten Vregelaar en zijn Poolse collega Thomas Nowak, organist van de Lambertikkerk in Münster.

De dispositie is:
I Groot Orgel - Prestant 16’, Viola Major D. 16’, Prestant 8’, Fluit Harmoniek 8’, Bourdon 8’, Octaaf 4’, Roerfluit 4’, Quint 2 2/3’, Octaaf 2’, Cornet D. 5 st, Mixtuur 3-4 st, Trompet 8’.

II Positief Expr. - Quintadeen 16’, Holfluit 8’, Viola di Gamba 8’, Vox Coelestis 8’, Prestant 4’, Dwarsfluit 4’, Nasard 2 2/3’, Flageolet 2’, Terts 1 3/5’, Cymbel 3 st, Dulciaan 16’, Trompet 8’, Schalmey 4’, Tremolo

III Reciet Expr. - Bourdon 16’, Prestant 8’, Fluit Harmoniek 8’, Salicionaal8’, Holpijp 8’ , Fluit Octaviant 4’, Viola 4’, Piccolo Harmoniek 2’, Basson 16’, Trompet Harmoniek 8’, Basson-Hobo 8’, Klaroen Harmoniek 4’, Tremolo

IV Echo - Salicionaal 8’, Quintadeen 8’, Prestant 4’, Blokfluit 4’, Roerquint 2 2/3’, Gemshoorn 2’, Superquint 1 1/3’, Nachthoorn 1’, Scherp 3 st, Kromhoorn 8’ 

Pedaal - Resultantbas 32’m Prestant 16’m Subbas 16’m Zacht Gedekt 16’m Openbas 8’, Fluitbas 8’, Gedekt 8’, Koraalbas 4’, Ruischpijp 3 st, Bazuin 16’, Trombone 8’

Gouda
Het Stangenberger-orgel uit 1918 van de Oud Katholieke Kerk van St. Jan de Doper in Gouda is gerestaureerd door Adema’s Kerkorgelbouw. De dispositie is hierbij gewijzigd; het Hoofdwerk krijgt een nieuw vervaardigde Mixtuur- Cornet. Dit register vervangt de huidige Quint 2 2/3'.
Op 20 september 2008 wordt het orgel in gebruik genomen met een feestelijke vesperviering, waarna het orgel zal worden gedemonstreerd.
Dispositie:
Manuaal I - Prestant 8’, Bourdon 16’ , Roerfluit 8’, Octaaf 4’, Woudfluit 2’, Mixtuur-Cornet
Manuaal II - Gamba 8’, Holpijp 8’, Fluit 4’(harm.)
Pedaal - Subbas 16’ ( transmissie man , )
Koppels - I+II , P+I, P+II

KDOV-blad herfst 2008